Największa jaskinia na świecie – gdzie się znajduje i jak powstała?

Największą jaskinią na świecie pod względem kubatury jest Hang Son Doong, położona w Wietnamie, przy granicy z Laosem. Jej powstanie to rezultat milionów lat procesów krasowych, podczas których woda z podziemnej rzeki rozpuszczała wapienne skały. Szczegóły na temat tego niezwykłego miejsca znajdziesz w dalszej części artykułu.

Gdzie leży największa jaskinia na świecie?

W centralnej części Wietnamu, w prowincji Quảng Bình, rozciąga się Park Narodowy Phong Nha-Kẻ Bàng. To właśnie na jego terenie, około 55 km na północny zachód od miasta Đồng Hới i 450 km na południe od Hanoi, natura stworzyła gigantyczną podziemną przestrzeń. Cały obszar parku słynie z jednego z największych na świecie zespołów zjawisk krasowych, a tworzące go wapienne masywy kryją prawdziwy podziemny labirynt.

Opisywana jaskinia leży zaledwie kilka kilometrów od granicy z Laosem. Jej dokładne współrzędne geograficzne to 17°27′25″N oraz 106°17′15″E. Dojazd w to miejsce nie jest prosty, ponieważ ostatni odcinek trasy wiedzie przez gęsty, tropikalny las, który przez lata skutecznie ukrywał wejście do środka ziemi. Szacuje się, że cały system korytarzy w parku narodowym przekracza 126 kilometrów długości, a większość z nich wciąż pozostaje niezbadana.

Jak powstała Hang Son Doong?

Geneza powstania tej gigantycznej formacji jest ściśle związana z procesami krasowymi. Zachodzą one w skałach podatnych na rozpuszczanie, przede wszystkim w wapieniach, ale też w dolomitach, marglach czy gipsie. W przypadku tej lokalizacji woda z rzeki płynącej pod ziemią przez miliony lat wnikała w szczeliny skalne, systematycznie poszerzając je i tworząc ogromne komory.

Naukowcy podkreślają, że jaskinie krasowe stanowią aż 90% wszystkich znanych jaskiń na Ziemi. Oprócz głównego mechanizmu erozji, w Hang Son Doong ogromną rolę odegrały również zapadliska stropu. W miejscach, gdzie wapień był słabszy, dochodziło do potężnych zawałów, które utworzyły wielkie okna skalne, tak zwane leje krasowe, wpuszczające do wnętrza światło słoneczne.

Rola podziemnej rzeki

Kropla drąży skałę – ta zasada znajduje tu swoje monumentalne odzwierciedlenie. Przez środek największej komory nieprzerwanie przepływa rzeka, która jest głównym architektem tego dzieła. Woda, niosąc ze sobą rozpuszczone minerały, nie tylko pogłębiała korytarze, ale również przyczyniała się do powstawania spektakularnej szaty naciekowej w postaci stalaktytów, stalagmitów i stalagnatów.

W kwietniu 2019 roku brytyjscy nurkowie eksplorujący podwodne odcinki dokonali zaskakującego odkrycia. Natrafili na nowy tunel łączący Hang Son Doong z sąsiednią jaskinią o nazwie Hang Thung. Zbadali na razie głębokość 78 metrów z szacowanych 120 metrów. Udowodnienie tego połączenia spowoduje powiększenie znanej kubatury o dodatkowe 1,6 miliona metrów sześciennych.

Kiedy powstały zapadliska?

Charakterystyczne dla tego miejsca zapadliska stropowe, które stworzyły gigantyczne świetliki, mają swój początek około 300 tysięcy lat temu. To właśnie wtedy wapienna skała w kilku newralgicznych punktach przestała wytrzymywać nacisk warstw nadległych. Konsekwencją tych zapadlisk było wdarcie się do podziemnego świata tropikalnej dżungli.

W efekcie, tam gdzie runął sufit, powstał unikatowy mikroklimat i niezależny ekosystem. Do wnętrza dotarły nasiona roślin oraz zwierzęta, tworząc enklawę bujnej, zielonej roślinności w całkowitym mroku podziemi. Ten surrealistyczny widok tropikalnego lasu pod skalnym stropem o wysokości 200 metrów zapiera dech w piersiach i przywodzi na myśl krajobrazy znane z filmów science-fiction.

Monumentalne wymiary i rekordy

Gdy mówimy o tym, że jaskinia jest „największa”, mamy na myśli jej całkowitą kubaturę, a nie długość korytarzy. Pod tym względem Hang Son Doong nie ma sobie równych. Jej kolosalna objętość oszacowana na 38,5 miliona metrów sześciennych sprawia, że jest bezkonkurencyjna w skali globalnej. Dla porównania, najdłuższy system korytarzy posiada Jaskinia Mamucia w stanie Kentucky, której długość wynosi 686 kilometrów.

Aby w pełni wyobrazić sobie tę skalę, wystarczy wspomnieć, że w jej głównej sali bez problemu zmieściłby się 40-piętrowy wieżowiec. Całkowita długość wietnamskiego giganta to około 9 kilometrów, a poszczególne odcinki tworzą kaskadę połączonych ze sobą hal. Całości dopełnia mrok rozświetlany jedynie w miejscach dawnych zawałów.

Największa z komór Hang Son Doong mierzy ponad 5 kilometrów długości, 150 metrów szerokości i osiąga aż 200 metrów wysokości. Są to gabaryty, które na zawsze zmieniają wyobrażenie o potędze natury.

Historia odkrycia i eksploracji

Przez miliony lat gigantyczna jaskinia pozostawała w ukryciu. Przełom nastąpił w 1991 roku, kiedy to miejscowy rolnik i zbieracz o imieniu Ho Khanh przypadkowo natknął się na otwór w wapiennym klifie. Mężczyzna usłyszał dobiegający z głębi ziemi huk rzeki i przeczuwając skalę znaleziska, postanowił zapamiętać to miejsce. Przypadłość natury sprawiła jednak, że po powrocie do domu nie był w stanie ponownie zlokalizować ukrytego w gęstej dżungli wejścia.

Przez kolejne lata nikt nie zakłócał spokoju podziemnego świata. Dopiero spotkanie Ho Khanha z brytyjskimi speleologami, małżeństwem Howardem i Deb Limbertami z Brytyjskiego Stowarzyszenia Badań nad Jaskiniami, odmieniło losy jaskini. Namówili oni Wietnamczyka do ponownego poszukiwania zaginionego wejścia. Po kilku nieudanych próbach, w 2008 roku rolnik ponownie odnalazł to niezwykłe miejsce. Eksplorację na poważną skalę rozpoczęto rok później, w kwietniu 2009 roku.

Jak wygląda zwiedzanie jaskini?

Zobaczenie tego cudu natury nie należy do łatwych ani tanich przygód. Od 2017 roku wietnamskie władze wprowadziły restrykcyjne przepisy, aby chronić cenny ekosystem. Każda grupa może liczyć maksymalnie 10 osób i musi poruszać się pod ścisłym nadzorem wykwalifikowanych przewodników z międzynarodowym doświadczeniem oraz strażników parku narodowego.

Wyłączność na organizację komercyjnych ekspedycji otrzymała wyspecjalizowana firma Oxalis Adventure Tours. Przed pandemią roczny limit odwiedzających zamykał się w granicach 500–600 osób, a w 2017 roku do wnętrza weszło nie więcej niż 800 turystów. Dla porównania, na szczycie Mount Everestu stanęło w podobnym okresie wielokrotnie więcej wspinaczy.

Koszt i logistyka wyprawy

Wyprawa, nazywana Son Doong Expedition, to wielodniowe przedsięwzięcie logistyczne, które wymaga odpowiedniego przygotowania fizycznego. W trakcie ekspedycji uczestnicy spędzają 4 dni i 3 noce bezpośrednio we wnętrzu podziemnego giganta, a dodatkowo 2 noce w pobliskich hotelach. Nad bezpieczeństwem czuwają eksperci z brytyjskiego stowarzyszenia oraz zespół 22 portierów, którzy odpowiadają za transport całego ekwipunku.

Koszt takiej przygody to wydatek rzędu 3000 dolarów amerykańskich od jednej osoby. Należy do tego doliczyć bilet lotniczy do Wietnamu. Przeciętny turysta musi zarezerwować miejsce z rocznym wyprzedzeniem. Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zawrócenia każdego uczestnika, który nie zdoła samodzielnie pokonać wejścia do jaskini lub nie będzie przestrzegał zasad bezpieczeństwa, bez zwrotu poniesionych kosztów.

Dla kogo jest ta wyprawa?

Ekspedycja plasuje się na najwyższym stopniu trudności w ofercie organizatora. Uczestnik musi być w pełni sprawny fizycznie, gdyż czekają go długie godziny marszu po nierównym terenie, bród w rzece oraz wspinaczka po skalnych wantach. Kandydat zobowiązany jest do wypełnienia szczegółowego kwestionariusza zdrowotnego, a na miejscu nikt nikogo nie będzie asekurował w pokonywaniu trudnych odcinków – trzeba poradzić sobie samemu.

Wyprawa nie ma charakteru spaceru krajoznawczego, lecz jest wymagającą ekspedycją trekkingową w ekstremalnych warunkach. Noclegi odbywają się na biwakach rozbijanych na kamienistym brzegu podziemnej rzeki. Mimo trudów, uczestnicy zgodnie twierdzą, że obcowanie z tą nieskażoną, pierwotną przestrzenią zmienia perspektywę i stanowi jedno z największych wyzwań w ich życiu.

Czym wyróżnia się wnętrze Hang Son Doong?

W przeciwieństwie do innych ogromnych systemów jaskiniowych na świecie, tutaj nie znajdziemy jedynie surowej, ciemnej pustki. Dnem gigantycznych korytarzy nieustannie płynie podziemny nurt, który przybiera różne formy – od rwącego potoku po spokojne, niemal stojące rozlewiska. Woda ta jest krystalicznie czysta, a jej temperatura pozostaje stabilna niezależnie od pory roku na powierzchni.

Fenomenem na skalę światową jest również wspomniana dżungla rozwijająca się tuż pod skalnym dachem. W miejscach, gdzie strop uległ zawaleniu, wytworzyły się doskonałe warunki do rozwoju roślin. Mimo że od zawałów minęło kilkaset tysięcy lat, natura zdążyła stworzyć tutaj zamknięty, samowystarczalny świat. Całość tego krajobrazu dopełniają latające lisy, nietoperze zamieszkujące ciemniejsze partie oraz charakterystyczna 70-metrowa formacja skalna przypominająca łapę psa.

To połączenie surowego, skalnego podziemnego świata z rozbuchaną, soczystą roślinnością porównać można jedynie do nierealnych scenerii znanych z gier komputerowych i hollywoodzkich produkcji. Trudno uwierzyć, że jest to realne miejsce na Ziemi.

Jak chroniona jest ta przestrzeń?

Stosowane rygorystyczne obostrzenia nie wzięły się znikąd. Jeszcze przed otwarciem jaskini dla turystów w 2013 roku, wielu mieszkańców pobliskich wiosek Ban Doong trudniło się nielegalnym pozyskiwaniem cennego drewna agarowego, zwanego „drewnem bogów”. Inni dla przetrwania polowali na lokalną faunę zamieszkującą Park Narodowy Phong Nha-Kẻ Bàng. Ograniczenie ruchu turystycznego do jednego operatora i minimalnej liczby osób było świadomą decyzją w celu wyeliminowania procederu kłusownictwa i wycinki.

Dzięki współpracy firmy Oxalis z lokalną społecznością, wioska Ban Doong licząca mniej niż 40 mieszkańców przeszła ogromną transformację. Dawne osoby trudniące się wycinką lasów stały się etatowymi tragarzami i strażnikami środowiska. UNESCO zwraca jednak uwagę na wciąż istniejące zagrożenia związane z propozycjami budowy kolejek linowych do sąsiednich jaskiń Hang En czy też z utrzymującym się problemem kłusownictwa w dalszych rejonach parku.

Model zrównoważonej turystyki przyjęty w tym miejscu zapobiega przekształceniu się tego cudu natury w komercyjną atrakcję masową na miarę Zatoki Halong. Utrzymanie wysokiej ceny i ekstremalnego charakteru wyprawy skutecznie filtruje odwiedzających, dając szansę na zachowanie nieskazitelnego krajobrazu dla przyszłych pokoleń.

Kontekst światowy – gdzie plasuje się Hang Son Doong?

W zestawieniach największych jaskiń świata prym wiodą obiekty mierzone długością wszystkich korytarzy. Pod tym względem liderem jest amerykańska Jaskinia Mamucia w stanie Kentucky, której zbadana sieć ma długość blisko 686 kilometrów. Jest to wynik porównywalny z szerokością geograficzną Polski. W jej skład wchodzi pięć poziomów korytarzy, a dla odwiedzających udostępniono 19 kilometrów tras, gdzie można podziwiać bajecznie kolorowe nacieki i podziemne wodospady.

Na drugiej pozycji pod kątem długości znajduje się meksykański system Sac Actun (Biała Jaskinia), tworzący wraz z Dos Ojos najdłuższą podwodną sieć jaskiniową świata, mierzącą 377 km. Podium zamyka amerykańska Jewel Cave w Dakocie Południowej, której korytarze osiągnęły 346 km, a głębokość 253,6 metra. Ściany tej formacji słyną z niezliczonych kryształów kalcytu i gipsu, które zainspirowały jej nazwę.

Spośród jaskiń azjatyckich pod względem długości wyprzedza opisywany obiekt również chiński system Shuanghedong (321 km) oraz malezyjska Clearwater Cave (238 km). Nikt jednak nie kwestionuje, że gdyby wziąć pod uwagę kryterium maksymalnej kubatury, to właśnie wietnamski gigant jest absolutnym królem. Żadna inna jaskinia nie tworzy tak ogromnej, pojedynczej przestrzeni, która najbliżej może sięgać idei „podziemnego świata”.

Inne znane jaskinie Wietnamu

Wizyta w prowincji Quảng Bình nie musi ograniczać się jedynie do marzeń o niedostępnej Hang Son Doong. System jaskiń Phong Nha obejmuje blisko 300 grot i korytarzy. Trzecią największą jaskinią świata, znajdującą się w tym samym rejonie, jest Hang En, która również dostępna jest w ramach mniej wymagających ekspedycji. Jej ogromne wejście i dzikie biwaki na dnie robią ogromne wrażenie nawet na doświadczonych podróżnikach.

W północnej części kraju, w zatoce Halong i okolicach wyspy Cat Ba, turyści mogą zanurzyć się w tajemniczym klimacie grot morskich, takich jak malownicza Sung Sot. Z kolei region Ninh Binh, określany mianem „lądowej zatoki Halong”, oferuje spływy małymi łódkami przez długie rzeczne tunele jaskiniowe. Najdłuższa z nich, Dia Linh, ma aż 1,5 km długości, a jej szerokość w najwęższym miejscu wynosi zaledwie 3 metry.